Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı, bir işçinin 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işten çıkarılması durumunda hizmet yılı boyunca işveren tarafından ödenen ücrettir. Çalışanlar her hizmet yılı için maaşlarının yarısı kadar kıdem tazminatı alma hakkına sahiptir. Bu koşul aynı kuruma ait farklı işyerleri için de geçerlidir.

Kıdem Tazminatı Nedir?

Bir çalışan gönüllü olarak, yani bildirimde bulunarak istifa ederse, belirli nedenlerle kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin feshi halinde kıdem tazminatı, işçinin işverenine sadakati karşılığında aldığı yıpranma payını ifade eder. Kıdem tazminatı esasen yasal bir tazminat hakkıdır ve aynı işyerinde çalışan işçilerin neden olduğu yıpranma ve yıpranmanın giderilmesine yardımcı olur.

İş kanunu uyarınca, çalışanların işverenlerinden ücret alabilmeleri için belirli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. Bu koşullar;

  • 4857 sayılı İş Kanunu’na göre bir işyerinde çalışan kişiye iş sözleşmesi hükümlerine göre işçi denir. İş sözleşmeleri sözlü veya yazılı olabilir. Uygulamada, çalışanlar genellikle yazılı bir sözleşme olmadan çalışırlar. İş Kanunu’nun 14. maddesine göre aşağıda sayılan şirket ve meslek grupları tarafından yapılan işler çalışma sayılmaz ve bu nedenle ücret alamazlar.
  • Denizcilik şirketleri ve havayolları çalışanları,
  • 50’den az kişinin bulunduğu alanlarda çalışan işçiler,
  • Çiftçiler,
  • Aile üyeleri ve üçüncü dereceye kadar akrabalar arasındaki ev işleri ve el işleri,
  • Ev işleri işiyle uğraşanlar,
  • Stajyerler,
  • Rehabilite görmüş kişiler,
  • Çıraklar,
  • Sporcular,
  • Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu’na göre 2. maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde çalışmakta olanlar kıdem tazminatı adı verilen ücretten yararlanamazlar.

Yukarıdaki koşullara ek olarak, bir çalışanın kıdem tazminatı alabilmesi için çalışanın aynı işyerinde en az bir yıl kesintisiz çalışmış olması gerekir. Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin aynı işyerinde bir yıl kesintisiz çalışmış olması gerekir. Bu süreden daha az çalışan işçilere tazminat ödenmeyecektir. Bir işçi aynı işverene bağlı başka bir işte çalışıyorsa hak talebinde bulunamaz.

Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı hesaplama, çalışanın işe başladığı tarihten itibaren brüt maaşı üzerinden hesaplanır. İstihdamın bitiş tarihini girin, brüt ücreti girin ve ardından alacağınız tutarı hesaplamak gerekir. Kıdem tazminatı, çalışanın işe başladığı tarihten itibaren çalışanın brüt maaşı üzerinden hesaplanır. Başlangıç ​​tarihini çıkış tarihi ile, brüt ücretleri ve ardından faturayı ile hesaplama yapılır.

Brüt maaşınız azami tutarı aşıyorsa, emekli maaşınızı hesaplarken azami emekli maaşını da göz önünde bulundurmalısınız. Emeklilik ödeneği, belirli şartların yerine getirilmesi halinde işçinin işyerinde çalışırken kazanmış olduğu hizmet süresi karşılığında işçiye işveren tarafından ödenen bir tazminattır. Emeklilik ödemesi, çalışanın son maaşı ile yol, yemek ve sosyal yardım (eğitim, barınma vb.) gibi haklarının toplamından hesaplanarak yapılır.

4857 Sayılı İş Kanununa Göre İşçiler: 4857 Sayılı Yürürlükteki İş Kanununa göre bir işverenin işyerinde iş akdi ile çalışan kişiye işçi denir. Yazılı veya sözlü iş sözleşmesi fark etmeyecektir. Uygulamada, işçiler genellikle fiilen yazılı bir sözleşme olmadan çalışırlar.

Kıdem Tazminatı Şartları

Bu aşamada pek çok kişi kapıcı kıdem tazminatı hesaplama hakkında merak duymaktadır. Kapıcı olarak görev yapmakta olan çalışanların kıdem tazminatı adı ile anılmakta olan bu ödemeye hak kazanabilmeleri için en az bir yıllık kıdeme sahip olmaları şart olarak görülmektedir. Bunun yanı sıra 1475 Sayılı Kanun’un 14. maddesi gereğine göre, kapıcı olarak çalışmakta olan görevlinin çalıştığı her yıl adına 30 günlük maaştan ücreti tutarında kıdem tazminatı ödemesi yapılmaktadır. İşçinin kıdem tazminatı olarak alacağına ticari faiz talep etmesi de çeşitli durumlarda söz konusu olmaktadır.

Bir Yıl Çalışma Şartı: Bir işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için aynı işverenin işyeri veya işyerlerinde en az 1 yıllık süre ile çalışması gerekir. İşçi, işverenin işyerinde 1 yıldan daha az süre ile çalışmış ise kıdem tazminatı alması mümkün ya da söz konusu olmayacaktır. İşçi aynı işverenin farklı işyerlerinde ya da farklı şirketlerinde çalışmış olsa dahi, kıdem tazminatı için süre hesaplamasında işçinin çalışmalarının tamamı göz önünde bulundurulmaktadır. Kıdem tazminatı adı verilen bu ödeme için hesaplama formülü şekilde gerçekleşmektedir.

Haklı Fesih Şartı: İş sözleşmesi yazılı ya da sözlü olması fark etmeksizin, belirsiz süreli olması zorunludur. Bazı iş sözleşmeleri, işverenin iş ilişkisinin sona ermesi üzerine kıdem tazminatı talep etmesine izin vermemektedir. Belirli süreli iş sözleşmesi, bir işveren ile bir çalışan arasında belirli bir iş veya belirli bir işin tamamlanması için yapılan yazılı bir sözleşmedir. Bazı iş sözleşmeleri, işin sona ermesi veya sözleşme şartlarının yerine getirilmesi ile kendiliğinden sona erer ve otomatik olarak feshedilen bu tür iş sözleşmeleri kıdem tazminatı için uygun olmayabilir. Bununla birlikte, işveren belirli bir iş sözleşmesini sözleşmeyle kararlaştırılan faaliyetin bitiminden önce haklı nedenlerle feshederse, bir çalışan kıdem tazminatına hak kazanır. 4857 Sayılı İş Kanunu’na göre Ek Hüküm Kıdem tazminatı zamanaşımı iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren beş yıl olarak düzenlenmiştir. Beş yıllık zamanaşımı süresi içinde kıdem tazminatına ilişkin iş davası açmayan işçi, bu iş için yeni bir kıdem tazminatı davası açamaz.

Bir çalışan ne zaman kıdem tazminatına hak kazanır sorusu da merak edilmekte olan konulardan biridir. Bir çalışan iş sözleşmesini haklı nedenle feshederse, çalışan bir tür kıdem tazminatına hak kazanır. Bir işveren iş sözleşmesini feshederse, işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için feshin haksız olması gerekir. İşverenin iş sözleşmesini ciddi nedenlerle feshetmesi veya işçinin işten çıkarılması haksız bir işten çıkarma olması halinde kıdem tazminatına hak kazanamaz.

Sağlık Sebebiyle Fesih Halinde: Kıdem tazminatı excel memur olarak çalışanlar adına fayda sağlamaktadır. Bunun yanı sıra işin niteliğinden doğan bir sebep dolayısıyla işçinin sağlığı veya yaşayışı tehlike içerisinde olursa, bu durumda işçi iş akdini feshetme hakkına sahiptir. Bu durumun örneği olarak kimyasal ürünler üretmekte olan bir iş yerinde gerekli sağlık kurallarına uyulmadan çalışılması verilebilir. Bu gibi durumlarda işçi iş sözleşmesini fesheder ve kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Ancak bunun için gerekli ihbar yapılması ve tam teşekküllü hastanelerden ya da üniversite hastanelerinden sağlık raporu alınması zorunludur.

Alacakların Ödenmemesi Nedeniyle Fesih Halinde: Kıdem tazminatı genellikle emekli ya da askerlik durumlarında düşünülse de pek çok farklı etken de kıdem tazminatı almaya neden olabilir.  Bu durumlardan bir diğeri ise, alacakların ödenmemesi nedeniyle fesih halidir. İşçinin aldığı ücrette emeği vardır dolayısıyla emeğinin karşılığını alamaması ya da durmaksızın geç alması durumunda iş akdini ederek kıdem tazminatı almaya hak kazanabilir. Bu gibi durumlarda işçinin aldığı brütten, tavan ücrete kadar pek çok farklı etken göz önünde bulundurulur ve hesaplama bu şekilde yapılır.

Bu aşamada pek çok kişi evlilik sebebiyle kıdem tazminatı var mıdır ya da bu durumlarda kıdem tazminat ücret neye göre hesaplanır hakkında merak duymaktadır. Yargıtay tarafından verilen karara göre evlenme sebebiyle işten ayrılan kadın işçinin ihbar süresine uyması veya ihbar tazminatı ödemesi gerekmez. bunun yanı sıra evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı almasına engel bir durumda söz konusu değildir.

Kıdem tazminatı tavanı bu aşamada merak edilen konulardan biridir. Bu konunun sıklıkla araştırılmasının nedeni ise asgari ücretin %30’luk oranla artması olarak bilinmektedir. Bu durum kıdem tazminatı tablosu üzerinde değişiklikler olmasını sağlamıştır. Bu konu hakkında bilgiler iş yerlerinin muhasebe çalışanları üzerinden öğrenilebilir.

Kıdem tazminatı hesaplaması yaparken netten brüte maaş hesabı yapmak önemlidir. Çeşitli etkenler göz önünde bulundurularak hesaplanmakta olan net kıdem tazminatı emeklilik gibi durumlarda söz konusu olmaktadır.

Bunun yanı sıra prim gün ve sigorta süresini tamamlamakta olan kişiler henüz emeklilik yaşlarına ulaşmamış olsalar bile SGK üzerinden durumlarını bildiren bir yazı ile alarak kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmektedir.